Ercan ERKİLETLİOĞLU

Ticaret ve/veya sanayi odaları ile deniz ticaret odaları (odalar), üyelerinin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, mensuplarının birbirleri ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslekî disiplin, ahlâk ve dayanışmayı korumak ve Kanunla kendilerine verilen görev ve hizmetleri yerine getirmek amacıyla kurulan, tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır.

Odaların kuruluş amaçları ve görevleri, 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununda (Kanun) düzenlenmiştir. Ülkemizde kurulu bulunan 252 adet ticaret ve/veya sanayi odası ile deniz ticaret odası, üyesi bulunan bir milyonu aşkın tacir ve/veya sanayiciye kuruluş amaçları ve görevleri çerçevesinde hizmet vermektedir. Odaların Kanunda belirtilen kuruluş amaçları ve görevlerini yerine getirirken üyeleri tarafından gerçekleştirilebilecek aykırı fiil ve hallerin cezalandırılabilmesi için odalara, üyelerine disiplin ve para cezası verebilme yetkisi tanınmıştır. Oda üyelerine verilecek disiplin ve para cezaları, Kanunun dördüncü bölümü ile ‘Oda ve Borsa Üyelerine Verilecek Disiplin ve Para Cezaları ile Disiplin Kurulu ve Yüksek Disiplin Kurulu Hakkında Yönetmelik’te  düzenlenmiştir.

Bu çalışmamızda odaların üyelerine vermeye yetkili olduğu disiplin ve para cezaları ile bu cezaları gerektiren fiil ve haller, disiplin soruşturması ile bu cezalara karşı itiraz usulü Kanun ve anılan Yönetmelik hükümleri çerçevesinde açıklanmıştır.

DİSİPLİN SUÇ VE CEZALARI

Konunun birer kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan odalar özelinde açıklanması öncesinde disiplin, disiplin suçu ve disiplin cezası kavramlarına kısaca değinmekte fayda görülmüştür. Yaygın kullanımıyla disiplin, iş görenlerin kurum ya da kamu hizmeti düzenine aykırı davranışlarından ötürü bağlı oldukları yaptırımlar, disiplin suçu ise bir kurum ya da kamu hizmeti düzenini bozan eylemler bütünü olarak tanımlanmaktadır. Disiplinin amacı var olduğu toplulukta veya kurumda hizmetlerin en iyi şekilde görülmesi olarak öngörüldüğünden bu amaca ulaşmak için müeyyideye ihtiyaç duyulmaktadır. Disiplin cezaları, kamu hizmeti görevlilerinin bu hizmetin gerçekleştirilmesi sırasında mevzuata, çalışma düzenine ve hizmetin gereklerine aykırı eylemlerde bulunmaları, başka bir ifadeyle disiplin suçu işlemeleri halinde uygulanacak idarî yaptırımlardır. Genel olarak disiplin cezalarında amaç; kamu görev ve hizmetlerinin yasalarla belirlenen usul ve esaslar dâhilinde gereği gibi yerine getirilmesini ve yürütülmesini sağlamak ve kamu görevlileri için oluşturulan çalışma düzenini korumaktır.

A- DİSİPLİN CEZALARI İLE BU CEZALARI GEREKTİREN FİİL VE HALLER