Hilmi Bahadır BARÇIN

Kamu ihaleleri, özel sektörde çalışan bir çok gerçek veya tüzel kişinin pay almak istediği bir alandır. Kamu ihalelerine katılmak için, isteklilerin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümleri çerçevesinde karşılamaları gereken bazı koşulları bulunmaktadır.
İhalelerde, istekliler tarafından sunulması gerekli olan belgelerden bir tanesi de teminat belgesi olup; son yıllarda elektronik ihale süreçlerinde meydana gelen değişiklikler sonucunda giderek elektronik teminat mektubu olarak sunulmaya başlanmıştır.
Elektronik ihale süreçlerinde 2026 yılı içerisinde kesin teminat mektuplarına ek olarak ek kesin teminat ve geçici kabul kesintileri teminatı gibi teminat mektuplarının tamamen elektronik ortamda sunulma süreçleri ile ilgili olarak Kamu İhale Kurumu önemli adımlar atmış olup; makalemizin konusunu ilgili gelinen bu nokta teşkil edecektir.
1. İHALELERDE TEMİNAT BELGELERİ HAKKINDA GENEL BİLGİ
Konuya geçmeden önce teminat hakkında genel bilgilere yer verilmesi faydalı olacaktır;
1.1. İhalelerde Teminat Ne Anlama Gelmektedir?
Teminat, ihaleye katılacak olanların tekliflerini ciddi bir şekilde değerlendirerek vermelerini sağlamak, sözleşmeyi yapmaya, kesin teminatı vermeye yanaşmamaları halinde ise ihaleye çıkan idarenin kamu hizmetinin gecikmesine sebebiyet verdikleri için oluşan zararları karşılamak amacıyla alınan bir mali tutardır.
Gerek 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda, gerekse sözleşme imzalandıktan sonraki süreç için yüklenici firmaların uyması gereken kuralların yer aldığı 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nda teminat konusunda düzenlemeler yer almaktadır.
4734 sayılı Kanun ve 4735 sayılı Kanun çerçevesinde 2 adet temel teminat türü bulunmaktadır;
a) İstekliler tarafından ihaleye katılmak amacıyla verilen teminata geçici teminat;
b) İhaleyi kazanan firmanın idareye sözleşme süresi boyunca idarede duracak şekilde vermiş olduğu teminata ise kesin teminat denilmektedir.
1.2. Teminat Olarak Kabul Edilecek Belgeler Nelerdir?
Teminat olarak kabul edilebilecek değerler, 4734 sayılı Kanunun 34’üncü maddesinde aşağıdaki şekilde belirtilmektedir:
a) Tedavüldeki Türk Parası.
b) Teminat mektupları.
c) Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri ve bu senetler yerine düzenlenen belgeler.
1.3. Teminat Mektubunu İstekliler İstediği Standartta Sunabilir Mi?
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 35’nci maddesi doğrultusunda, Kanun kapsamında teminat mektuplarının kapsam ve şeklini tespite Kamu İhale Kurumu yetkilidir. Görüleceği üzere istekliler sadece şekli Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenmiş teminat mektuplarını ihalelerde sunabilmektedirler.
1.4. Sözleşme Aşamasında İstenilen Teminat Türleri: Ek Kesin Teminat, Avans Teminatı, Kesin Hesap Ve Geçici Kabul Noksanları Teminatı Hakkında Temel Bilgiler
Aşağıda bu teminat türlerine yönelik açıklamalara yer verilmiştir;
a) Ek Kesin Teminat: 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 12’nci maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre Fiyat farkı ödenmesi öngörülerek ihale edilen işlerde fiyat farkı olarak ödenecek bedelin, sözleşme bedelinde artış meydana gelmesi halinde bu artış tutarının % 6 'sı oranında teminat olarak kabul edilen değerler üzerinden ek kesin teminat alınmalıdır.
b) Avans Teminatı: 4735 sayılı Kanun’un “Sözleşmede yer alması zorunlu hususlar” başlıklı 7’nci maddesinde (f) bendinde düzenleme doğrultusunda avans verilip verilmeyeceği, verilecekse şartları ve miktarı, ihaleye ilişkin sözleşmelerde düzenlenmek zorundadır. Bu doğrultuda idare ihaleye çıkarken ne kadar avans vereceğini ve avans verilmesi durumunda teminat alıp almayacağını belirlemekle yükümlüdür.
c) Kesin Hesap Teminatı: 4735 sayılı Kanun’un “Kesin teminat ve ek kesin teminatların geri verilmesi” başlıklı 13’ncü maddesinde aşağıdaki hüküm uyarınca, işin tamamlanması ile kesin teminatın hepsi iade edilmemektedir. Kısmen idarede kalmakta, tamamı ise ancak Kanundaki şartların sağlanması ile yükleniciye iade edilmektedir.
d) Geçici Kabul Kesintileri Teminatı:
Yapım ihaleleri uygulama yönetmeliği tip sözleşmesinin 30. maddesine göre, düzenlenen her hakedişte yapılan iş tutarının teklif birim fiyatlı işlerde %5’i, anahtar teslim götürü bedel işlerde %3’üne karşılık gelen kısmı geçici kabul kesintisi olarak idare tarafından tutulur.
Geçici kabul noksanları için tutulacak bu tutar, hakedişlerden nakit olarak kesilebileceği gibi yüklenici tarafından verilecek teminat mektuplarından da karşılanabilmektedir
2.TEMİNAT MEKTUPLARI’NIN ELEKTRONİK OLMA SÜRECİ