Şerife DOĞAN 

I- Giriş

Gelir İdaresi Başkanlığının internet sayfası olan www.gib.gov.tr adresinde, Türkiye’nin akdettiği Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarının 85 inin 2 Ocak 2019 tarihi itibariyle yürürlükte olduğu ve bu anlaşmaların tamamında Karşılıklı Anlaşma Usulüne ilişkin hükümlere yer verildiği görülmektedir.

Karşılıklı Anlaşma Usulü, genellikle anlaşmaların 25 inci maddesinde (bazı anlaşmalarda madde numarası değişebilmektedir) hüküm altına alınmıştır. Söz konusu anlaşmaların kapsamlı ve özenle oluşturulan hükümlerine rağmen, bu hükümlerin taraf devletlerin ilgili vergi idarelerince uygulanması sırasında zaman zaman hatalı işlemler, yorumlar veya ilgili anlaşma hükümlerinin dikkate alınmaması gibi durumlar ortaya çıkabilmektedir.

Bilindiği üzere, bu gibi istenilmeyen durumlarla karşılaşan mükellefler idari başvuru yolları olan uzlaşma, cezalarda indirim ve idari mercilere başvuru yapma (şikayet yoluyla başvuru gibi) imkanına sahiptir. Sorunlarını ilgili idare nezdinde çözemeyen mükellefler için uyuşmazlığı yargı organlarına intikal ettirmek de bilinen bir çözüm yoludur.

Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları kapsamında yer alan Karşılıklı Anlaşma Usulüne ilişkin madde hükümleri ise mükelleflere ulusal çözüm yollarıyla bağlı kalmaksızın durumlarını, olayına göre, mukim oldukları veya vatandaşı oldukları devletin yetkili makamlarına da iletme imkânı veren bir çözüm yolu önermektedir.

İlişkili kişiler arasında yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında uygulanan fiyat veya bedeli ifade eden transfer fiyatlandırması ise, ilişkili kişiler arasındaki mal ve hizmet alım satımlarının, iktisadi ve ticari koşullar dikkate alınarak nasıl belirlenmesi gerektiği yönünde temel prensipleri ortaya koyan bir kavramdır. Bir vergi güvenlik müessesesi olan transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımına yönelik hükümler Kurumlar Vergisi Kanununun 13 üncü maddesinde yer almakta olup transfer fiyatlandırması uygulamaları birden fazla ülkede faaliyet gösteren işletmeler açısından uygulandığında uluslararası düzeyde hükümlere ihtiyaç bulunmaktadır. Dolayısıyla böyle bir durumda, olası ihtilafların en iyi şekilde çözüme kavuşturulabilmesi için vergi anlaşmalarının ilgili hükümleri devreye girmektedir.

OECD’nin ”Uluslararası Şirketler ve Vergi İdareleri İçin Transfer Fiyatlandırması Rehberi” (Bundan böyle Rehber olarak adlandırılacaktır.) nde de karşılıklı anlaşma usulüne atıfta bulunulmakta ve Rehberde karşılık anlaşma usulünün hukuki çifte vergilendirme sorunları ile birlikte ekonomik çifte vergilendirme konularında da etkili bir mekanizma olabileceği vurgulanmaktadır.

Bu çalışmada, transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı eleştirileri kapsamında ortaya çıkması muhtemel düzeltme işlemlerinin yapılması ve ihtilafların çözümü için etkin mekanizmalardan biri olan karşılıklı anlaşma usulüne ilişkin Rehber’de yer alan açıklamalar ile birkaç ülkenin transfer fiyatlandırması vakalarında karşılıklı anlaşma usulüne ilişkin 2017 yılı istatistiki verileri açıklanmaktadır.

II- OECD Model Vergi Anlaşmasının 9 ve 25 inci Maddeleri