Mahmut ÇOLAK

Bu makale çalışmamızda, ALT İŞVERENLİK müessesesi; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ve 2020-20 sayılı SGK Genelgesi ışığında irdelenecektir.

SGK uygulamalarında “ALT İŞVEREN”; bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde, iş alan ve bu iş için görevlendirdiği sigortalıları çalıştıran üçüncü kişi olarak tanımlanmıştır.

Sigortalılar, üçüncü bir kişinin aracılığı ile işe girmiş ve bunlarla sözleşme yapmış olsalar dahi, asıl işveren, 5510 sayılı Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı ALT İŞVEREN ile birlikte sorumludur.

İşverenden iş alan ALT İŞVERENLERCE, 5510 sayılı Kanundan doğan yükümlülükleri başlamadan önce, asıl işverenle yapmış olduğu sözleşmenin bir örneğini elden, posta yoluyla veya SGK tarafından belirlenen şekilde gönderilmesi zorunludur.

ALT İŞVEREN, mevzuattan doğan yükümlülüklerini asıl işverene ait işyeri sicil numarasına ilave olarak verilecek 3 haneli alt işveren numarası ile asıl işverenin işyeri dosyası üzerinden yerine getirir. ALT İŞVEREN adına işyeri dosyası açılmaz.

ALT İŞVERENLER de, çalıştırdıkları sigortalılar için asıl işyerine SGK tarafından verilmiş olan sicil numarasını ve ALT İŞVEREN kodunu yazarak Muhtasar Prim ve Hizmet Beyannamesini düzenleyip e-beyanname yoluyla göndermek zorundadırlar.

ALT İŞVEREN işyeri ile ilgili tüm defter ve belgeleri, istenilmesi hâlinde, SGK denetim ve kontrolle görevlendirilmiş ilgili memurlarına göstermek üzere, ilgili bulundukları yılı takip eden takvim yılından başlayarak 10 yıl süreyle saklamak zorundadırlar.

Asıl işveren-ALT İŞVEREN ilişkisinden söz edebilmek için aşağıdaki 3 koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir:

1) İşyerinde asıl işverenin yani iş sahibinin de işçi çalıştırıyor olması gerekmektedir. Asıl işveren-ALT İŞVEREN ilişkisinin varlığı için öncelikle işin başka bir işverenden alınmış olması, diğer bir deyişle asıl işverenin işverenlik sıfatına devredilen iş dolayısıyla sahip olması, asıl işyeri ya da işyerinden sayılan yerlerde kendi adına işçi çalıştırıyor olması gerekir.

Asıl işveren-ALT İŞVEREN tanımına göre asıl işverenin sigortalı çalıştırması gerekli olduğundan böyle bir durumun söz konusu olmaması halinde işverenlik sıfatı ortaya çıkmaz ve ALT İŞVERENİN bizzat kendisi asıl işveren sayılır. Örneğin; anahtar teslim suretiyle bir binanın yapım işini üstlenen ya da ihale makamından iş alan müteahhit asıl işverendir. Ancak müteahhitten o binanın elektrik tesisatı işini alan kimse ile yüklenici arasında bir asıl işveren-ALT İŞVEREN ilişkisi kurulmuş sayılır.

2) ALT İŞVERENİN işyerinde asıl işverenin yapmış olduğu ana işin bir bölümünde veya eklentilerinde iş alarak kendi nam ve hesabına işçi çalıştırılması gerekmektedir. Alt işverenlikten bahsedebilmek için alt işverenin aldığı işin işverenin asıl işinin bölüm ve eklentilerindeki işin bir kesimi ya da yardımcı işler kapsamında bulunması gerekmektedir.

ALT İŞVERENİN işin bir bölümünde ve eklentilerinde iş alması gerekli olduğundan ALT İŞVERENİN aldığı işin işyerinin belli bir kesiminde yapılması gereklidir. Aksi halde yani ALT İŞVERENİN aldığı iş bağımsız ve ayrı bir nitelikteyse bu durumda işveren üçüncü kişinin aracılığı nedeniyle doğan ödevlerden sorumlu değildir.

Örneğin; sadece işyerinin temizliği işini alan temizlik şirketinin yaptığı iş bağımsız olduğundan ve bu nedenle temizlik şirketi ALT İŞVEREN aracı olmadığından asıl işveren temizlik şirketinin borcundan ötürü SGK’ ya karşı sorumlu tutulamaz.

Örneğin; bir bisküvi fabrikasında bisküvi üretimi yapılan veya gofret yapılan kısımlar işin ayrı bir bölümü olabileceği gibi tüm ürünlerin paketlendiği kısım da işin bir bölümü olarak kabul edilecek olup söz konusu paketleme isini müstakilen alan ve kendi adına sigortalı çalıştıran kişi ALT İŞVEREN olarak nitelendirilecektir.

Örneğin; bir tekstil fabrikasına bir bölüm eklenmesi için yapılacak olan inşaat işinin dokuma işinden farklı nitelikte iş olduğu dikkate alındığında, inşaat isini yüklenen kişinin dokuma işvereninin ALT İŞVERENİ sayılması mümkün olmayacaktır.

Örneğin; bir fabrikanın güvenliğinin sağlanması veya çalışanlarının yemek ihtiyacının karşılanması ya da çalışanların işyerine getirilip götürülmesi amacıyla yaptırılan işler işyerinin yardımcı isleri olarak kabul edileceğinden bu gibi işleri üstlenenler 5510 sayılı Kanun karşısındaki yükümlülüklerini fabrika işyerine ait işyeri dosyası üzerinden ALT İŞVEREN olarak yerine getirebileceklerdir.

Örneğin; bir tekstil fabrikasında kumaş boyama işi asıl işveren tarafından alt işverene verilebilecek olup söz konusu boyama işinin ilgili alt işveren tarafından kendi içinde daha alt bölümlere ayrılıp ALT İŞVEREN niteliğindeki başka kimselere verilme imkânı bulunmamaktadır. Ancak asıl işverenin muvafakati olması halinde işin ALT İŞVEREN tarafından bölünerek başka alt işverenlere verilmesi mümkün bulunmakta olup bu durumda söz konusu ALT İŞVERENLER asıl işverenin işyeri dosyasından işlem göreceklerdir.