Mahmut ÇOLAK

İsteğe bağlı sigorta, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Altıncı Bölümünde düzenlenmiştir. Bu makale çalışmamızda, SGK uygulamasında isteğe bağlı sigorta konusu 5510 sayılı Kanun, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ve 2013-11 sayılı Genelge ışığında ele alınacaktır.
I- TANIMI
İsteğe bağlı sigorta; kişilerin isteğe bağlı olarak prim ödemek suretiyle uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına tâbi olmalarını sağlayan sigortadır.
II- ŞARTLARI
İsteğe bağlı sigortalı olabilmek için Türkiye’de ikamet edenler ile Türkiye’de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerdeki Türk vatandaşlarından* aşağıdaki şartlar aranır.
- 5510 sayılı Kanuna tâbi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak veya sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içerisinde 30 günden az çalışmak ya da tam gün çalışmamak.
- Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmak.
- 18 yaşını doldurmuş bulunmak. **
- İsteğe bağlı sigorta talep dilekçesiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuruda bulunmak. ***
*5510 sayılı Kanunun yürürlüğü olan 01/10/2008 tarihinden sonra isteğe bağlı sigortalı olabilmek için Türkiye’de ikamet etme şartı aranacaktır. Kimlik Paylaşım Sistemindeki adres ikamet adresi olarak esas alınacaktır. Ülkemiz ile uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerinden isteğe bağlı sigortalılık talebinde bulunanlardan Türkiye’de ikamet şartı aranmaz. Ülkemizle imzalanmış ikili sosyal güvenlik sözleşmelerine göre Fransa, İngiltere, İsveç ve İsviçre’de bulunanlar ile bu ülkelerde sigortalı olanlardan Türkiye’de ikamet etme şartı aranmaksızın isteğe bağlı sigortalı olma şartlarını yerine getirenlerin ülkemizde isteğe bağlı sigortaya prim ödemeleri mümkündür.
**İsteğe bağlı sigortalı olabilmek için müracaat tarihinde 18 yaşın doldurulmuş olması gerekmektedir. 18 yaşın tespiti isteğe bağlı sigortalılık müracaat tarihinden doğum tarihinin çıkartılması suretiyle belirlenir.
***İlk defa isteğe bağlı sigortaya bildirim işlemi, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği Ek-8’de bulunan isteğe bağlı sigortalılık giriş bildirgesinin, başvuru sahibinin ikametini görev bölgesi içine alan Sosyal Güvenlik Kurumu Ünitesine (İl Müdürlüğü ve/veya Merkez Müdürlüğü) verilmesi ile gerçekleşir. Türkiye’de ikamet etmekteyken sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde bulunan Türk vatandaşlarından isteğe bağlı sigortalı olmak için talepte bulunanların isteğe bağlı sigortalılık giriş bildirgesinde beyan etmiş oldukları Türkiye’deki adresi ikamet adresi olarak esas alınır. Ay içinde 30 günden az veya kısmi çalışanlar hariç olmak üzere yeniden isteğe bağlı sigortaya devam etmek isteyenler hakkında yeniden talep şartı aranır. Ceza infaz kurumları ile tutukevlerinde bulunanlardan isteğe bağlı sigortalı olmak isteyenlerin talepleri mahkemece tayin edilecek vasileri tarafından yapılacaktır.
III- İSTEĞE BAĞLI SİGORTA BAŞLANGICI
İsteğe bağlı sigortalılık, müracaatın Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlar. Başka bir deyişle; isteğe bağlı sigortalılık, isteğe bağlı sigortalılık giriş bildirgesinin veya talep dilekçesinin Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlar.
IV- İSTEĞE BAĞLI SİGORTA SONU
İsteğe bağlı sigortalılık aşağıdaki durumlarda ve tarihlerde sona erer.
- İsteğe bağlı sigortalılığını sona erdirme talebinde bulunanların, primi ödenmiş son günü takip eden günden itibaren.
- Aylık talebinde bulunanların, aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden itibaren.
- Ölen sigortalının ölüm tarihinden itibaren.
Başka bir deyişle isteğe bağlı sigortalılık;
- İsteğe bağlı sigortalılığını sona erdirme talebinde bulunanların dilekçelerinin Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına intikal ettiği aya ait prim borcu bulunmaması halinde talep tarihinden, talepte bulunulan aya ait prim borcu bulunması halinde ise talep tarihinden önceki primi ödenmiş ayın sonundan.
- Aylık talebinde bulunanların, aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden.
- Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri hariç, uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerinden doğan haklar saklı kalmak kaydıyla, ikametin yurt dışına taşındığı tarihten.
- Sigortalının ölümü hâlinde: 1) Prim borcu bulunmuyorsa ölüm tarihinden, 2) Prim borcu varsa borcun hak sahiplerince 12 ay içinde ödenmesi hâlinde ölüm tarihinden, 3) Prim borcunun 12 ay içinde ödenmemesi veya hak sahiplerinin prim borcunu ödemeden aylık talebi hâlinde en son primi ödenmiş ayın sonundan,
- 4/1-a (SSK), 4/1-b (BAĞ-KUR), 4/1-c (EMEKLİ SANDIĞI) kapsamında çalışmaya başlanılan tarihin 1 gün öncesinden
itibaren sona erer.
V- İSTEĞE BAĞLI SİGORTANIN SİGORTALILIK HALİ ve ZORUNLU SİGORTALILIKLA ÇAKIŞMA