Altar Ömer ARPACI

“Maliyet”, “Gider” ve “Harcama” terimleri sıklıkla karıştırılmaktadır makalemizde öncelikle bu kavramların tanımlarına değinelim.
Maliyet; bir varlık veya bir hizmet elde edebilmek için katlanılan, bir değer birikimi sağlayan parasal külfetler toplamıdır. Bilançonun varlıklar kısmında raporlanır.
Gider; işletme etkinliklerinin sürdürülmesi, gelir elde edilebilmesi için katlanılan, işletme öz varlıklarında azalma meydana getiren parasal külfet, varlık veya hizmetin kullanım hakkının devrinden dolayı karşılaşılan maliyet kaybıdır. Gelir; ise işletme etkinliklerinden sağlanan, işletme öz varlıklarında artış meydana getiren parasal getiridir.
Harcama gerek maliyet ve gerekse giderden çok farklıdır. Bir maliyet ve/veya gidere katlanmak veya bir yükümlülüğü yerine getirmek/borç ödemek için işletme varlıklarının tüketilen kısmıdır. Nakit akım veya fon akım tablosunda raporlanır. Her maliyet veya gider bir harcama gerektirmediği gibi, her harcamanın da bir gider veya maliyet olmadığı unutulmamalıdır. Örneğin, borçlanarak varlık edinmek bir maliyete katlanmadır ama bir harcama değildir. Benzer şekilde de alımlarda kredi kartı kullanımının da bir harcama olduğu söylenemez. Ancak satıcıya ve/veya finans kurumuna yapılan ödeme ise kesinlikle harcamadır. Çünkü işletmenin nakit değerleri tüketilmiştir.(1)
Vergi Usul Kanunu’nun 313. maddesinde “İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle 269’uncu madde gereğince gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin, alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin birinci kısımdaki esaslara göre tespit edilen değerinin bu kanun hükümlerine göre yok edilmesi amortisman mevzuunu teşkil eder”.şeklinde amortisman mevzuu açıklanmıştır.
Vergi Usul Kanunu’nun 269. maddesinde, iktisadi işletmelere dahil bilumum gayrimenkullerin maliyet bedeli ile değerleneceği belirtildikten sonra, aşağıda yazılı kıymetlerin de gayrimenkuller gibi değerleneceği hükme bağlanmıştır;
Gayrimenkullerin mütemmim cüzüleri ve teferruatı,
Tesisat ve makinalar,
Gemiler ve diğer taşıtlar,
Gayrimaddi haklar.
Normal bakım, tamir ve temizleme giderleri dışında, gayrimenkulü genişletmek veya iktisadi kıymetini devamlı olarak artırmak(2) maksadıyla yapılan giderlerin de gayrimenkulün maliyet bedeline eklenmesi gerekmektedir.(Vergi Usul Kanunu md. 272)
Binalar ve gemilerin inşa edilmesi ile makina ve tesisatın imal edilmesinde, bunların inşa ve imal giderleri satın alma bedeli olarak kabul edilecektir(Vergi Usul Kanunu md. 271)
Bu yasal hükümler nedeniyle, gayrimenkuller ile Vergi Usul Kanunu’nun 313. maddesine göre amortismana tabi diğer iktisadi kıymetler Vergi Usul Kanunu’nun 262. maddesi uyarınca maliyet bedeli ile değerlenmektedir.(3) Maliyet bedelinin alış bedelinden farkı satın alma bedeline bu satın alma ile ilgili bilumum giderlerin katılacak olmasıdır.