Hilmi Bahadır BARÇIN

GİRİŞ:
Kamu ihaleleri, sürekli gündemde bir alandır. Her gün, gerek sosyal gerekse görsel medyada muhakkak bu alanla ilgili haberlere denk gelinebilmektedir. Bu alanın temel kurallarının yer aldığı kanun ise, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’dur.
İhale sürecinde, ihaleye çıkan idarelerin ihaleyi iptal etme yetkileri bulunmaktadır. İhalenin iptali, ihalede teklif sunan istekliler açısından hak mahrumiyeti oluşturma ihtimali bulunduğundan ihaleyi iptal etmek için idarelerin uygun Kanuni gerekçelere dayanmaları gerekmektedir.
Makalemizde, örnek bir olayda verilen Kamu İhale Kurulu kararı doğrultusunda sözleşme imzalanmak istenilen firmanın vergi borcu çıktığı ve diğer firmaların da teklifinin yüksek olduğu gerekçesi ile ihalenin iptalinin hukuka uygun olup olmadığı açıklanmaya çalışılacaktır.
4734 SAYILI KAMU İHALE KANUNU’NDA İHALENİN İHALEYE ÇIKAN İDARE TARAFINDAN İPTALİNE İLİŞKİN DÜZENLEMELER
İhale süreci uzun bir süreç olmakla birlikte, ihale üzerinde kalan firmayla sözleşme imzalanmadan önce veya ihalenin başka bir aşamasında, idare tarafından iptal edilebilmektedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Bütün tekliflerin reddedilmesi ve ihalenin iptali” başlıklı 39’uncu maddesinde
“İhale komisyonu kararı üzerine idare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir. İhalenin iptal edilmesi halinde bu durum bütün isteklilere derhal bildirilir. İdare bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmez. Ancak, idare isteklilerin talepte bulunması halinde, ihalenin iptal edilme gerekçelerini talep eden isteklilere bildirir.”
hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanun’un “İhalenin karara bağlanması ve onaylanması” başlıklı 40’ıncı maddesinde de;
“37 ve 38 inci maddelere göre yapılan değerlendirme sonucunda ihale, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır.
…
İhale komisyonu gerekçeli kararını belirleyerek, ihale yetkilisinin onayına sunar. Kararlarda isteklilerin adları veya ticaret unvanları, teklif edilen bedeller, ihalenin tarihi ve hangi istekli üzerine hangi gerekçelerle yapıldığı, ihale yapılmamış ise nedenleri belirtilir.
İhale yetkilisi, karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylar veya gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal eder. İhale; kararın onaylanması halinde geçerli, iptal edilmesi halinde ise hükümsüz sayılır...” hükmü bulunmaktadır.
Yukarıda anılan mevzuat hükümlerine göre, ihale komisyonu kararı üzerine idare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbest olsa da; idarelere kanun ile verilen bu takdir yetkisi, takdir hakkının kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlı kullanılması gerektiği ifade edilmiş ve çeşitli kıstaslar getirilmiştir.
İhalenin iptaline gerekçe olarak;
- Tekliflerin yaklaşık maliyete kıyasla çok yüksek olması veya yaklaşık maliyete göre çok yüksek olmamakla birlikte mevcut ödeneğin verilen teklifleri karşılayamaması,
- Sunulan bütün tekliflerin, ilgili idarece hazırlanan şartnamelerde yer alan yeterlik koşullarını karşılamaması
- Kanunun temel ilkelerine uygun olmayan durumların tespiti, olarak belirtilmiş olup iptal işleminin gerekçelerinin açıkça ortaya konulması gerektiği de ifade edilmiştir.
SÖZLEŞME İMZALANMAK İSTENİLEN FİRMANINVERGİ BORCU ÇIKMASI VE DİĞER FİRMA TEKLİFLERİNİN ELENEN FİRMAYA KIYASLA
YÜKSEK OLMASI SEBEBİYLE İHALENİN İPTALİ HUKUKA UYGUN MUDUR?
Makalemizin konusunu teşkil eden olay, bir büyükşehir belediyemizin 22.08.2024 tarihinde gerçekleştirdiği 2024/936396 İhale Kayıt Numaralı “Büyükşehir Belediyesi Sorumluluğunda Bulunan Alanların Temizliği İçin Kullanılacak Araçların Çalıştırılması İşi” İhalesinde meydana gelmiş olup konuya ilişkin Kamu İhale Kurulu’nun 31.10.2024 tarih ve 2024/UH.II-1387 sayılı Kararında ayrıntıları yer almaktadır.
2.1. Şikayet Konusu Olay
İlgili Büyükşehir Belediye Başkanlığı, ihaleyi gerçekleştirmiş ve ihale sonucu en avantajlı 1. ve 2. teklif sahibini ihale kararı ile belirlemiştir.
İhalenin Yaklaşık Maliyeti 94.743.853,00 TL
En avantajlı teklif sunan firma teklifi: 59.677.500,00 TL
En avantajlı ikinci teklif sunan firma teklifi 71.967.050,00 TL dir.
İdare, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’ndan kaynaklı idareye ve Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayet başvuru sürelerini beklemiş ve sonuç olarak ihale üzerinde kalan firmayı sözleşmeye davet etmiştir.
Sözleşme imzalanması için, ihale üzerinde kalan firmanın sağlaması gereken koşullardan bir tanesi de; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 10’uncu maddesinde belirtilen koşullar doğrultusunda ihale tarihi itibarıyla vergi ve SGK borcunun olmamasıdır.
İhaleye çıkan idare, bu esnada sözleşmeye davet edilen firmanın ihale tarihi itibarıyla vergi borcu olduğunu tespit etmiş ve ilgili firmayı değerlendirme dışı bırakmıştır.
Bu noktada idare, düşük bedelli olan firmanın sözleşme imzalamayı davet ettikleri firmanın vergi borcu olduğu tespit edildiğinden; ihale üzerinde bırakılan istekli ile sözleşme imzalamamış ve ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif belirlenmiş olmasına rağmen fiyat farkının yüksek olduğu gerekçesiyle kamu yararı gözetilerek ihaleyi iptal etmiştir. En avantajlı firma teklifi ile ikinci firma arasındaki fiyat farkı tutarı 12.289.550,00 TL dir.
İkinci olan firma, bu gerekçe ile ihalenin iptalinin hukuka aykırı olduğu gerekçesi ile Kamu İhale Kurumu’na başvurmuştur.
2.2. Kamu İhale Kurumu’na Şikayet Başvuru Gerekçesi