İmdat TÜRKAY

Gelir Vergisi Kanununa göre; sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden oluşan sermaye dolayısıyla elde ettiği kar payı, faiz, kira ve benzeri iratlar menkul sermaye iradı olarak değerlendirilmektedir.
Menkul sermaye iratlarının beyanında bazı farklı durumlar söz konusu olmaktadır. Bazı menkul sermaye iratları için beyanname verilmesi söz konusu değildir. Bazı iratlar için tutar sınırı olmaksızın beyan dışı kalmakta iken bazılarında yıllık olarak belirlenen bir beyanname verme sınırı vardır. Bazı iratlarda ise belli bir oranda istisna söz konusu olmakta, bir kısmında ise indirim oranı uygulanması söz konusudur.
Menkul sermaye iratları için gelir vergisi beyannamesi verecek olan mükelleflerin Dijital Vergi Dairesi üzerinden Hazır Beyan Sisteminde kendileri için hazırlanmış olan beyannameyi doldurup onaylamaları yeterli bulunmaktadır.
Gelir İdare­si Başkanlığı tarafından 2024 yılında kira, ücret, men­kul sermaye iradı ile de­ğer artışı kazancı geliri elde eden ancak bu ge­lirlerini Mart/2025’de beyan etmeyen mükellef­lere yönelik olarak yıl içinde bazı çalışmalar yapılmış ve süresinde beyan edilmeyen bu kazançlar için cezalı tarhiyatlar yapılmıştır. Bu kapsamda yapılan çalışmalardan biri de 2024 yılında kâr payı elde ettiği halde beyanname vermeyen mükelleflere yönelik olarak yapılan cezalı tarhiyatlar kamuoyuna da yansımış bulunmaktadır.
Bu nedenle, 2025 yılında elde edilen ve Mart/2026’da yıllık beyanname verilmesi gereken kar paylarını elde edenlerin dikkatli olmasında fayda vardır. Bu çalışmada, 2025 yılında elde edilen kar payları için beyanname verme esasları incelenmiştir.
2. Menkul Sermaye İradı Sayılan Gelirler
Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden müteşekkil sermaye dolayısıyla elde ettiği kar payı, faiz, kira ve benzeri iratlar menkul sermaye iradıdır. Gelir Vergisi Kanununda aşağıda yazılı gelirler menkul sermaye iradı sayılmaktadır;
- Her türlü hisse senetlerinin kar payları (temettü gelirleri),
- İştirak hisselerinden doğan kazançlar (Limited şirket ortaklarının, iş ortaklıkları ortaklarının ve komanditerlerin kar payları ile kooperatiflerin dağıttıkları kazançlar),
- Kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kar payları,
- Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizleri ile diğer her türlü tahvil ve bono faizleri (Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetler ve varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen kira sertifikalarından sağlanan gelirler dahil olmak üzere),
- Her türlü alacak faizleri,
- Mevduat faizleri,
- Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen bedeller,
- İştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kar paylarının devir ve temliki karşılığında alınan para ve ayınlar,
- Her çeşit senetlerin iskonto edilmesi karşılığında alınan iskonto bedelleri,
- Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kar payları ile kar ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kar payları ve katılım bankalarınca kar ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kar payları,
- Yatırım fonlarının katılma paylarına ödenen kar payları,
- Menkul kıymetlerin geri alım veya satım taahhüdü ile iktisap veya elden çıkarılması karşılığında sağlanan menfaatler (Repo gelirleri),
- Tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile sigorta ve emeklilik şirketleri tarafından ayrılmalar nedeniyle yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarları,
- Bireysel emeklilik sisteminden ayrılanlara yapılan ödemelerin içerdiği irat tutarları,
- Yukarıda sayılanlar dışında Sermaye Piyasası Kanunu hükümlerine göre ihraç edilen her türlü sermaye piyasası aracından elde edilen kar payı, faiz, kira vb. gelirler.
Tam mükellefiyette; 2025 yılında elde edilen menkul sermaye iratlarının bir kısmı tutarı ne olursa olsun, bir kısmı ise elde edilen gelirin belirli bir tutarı aşmaması halinde yıllık beyanname ile beyan edilmeyecektir. Ancak, yıllık olarak belirlenen beyanname verme sınırının aşılması halinde yıllık beyanname verilmesi gerekmektedir.
Menkul sermaye iratlarında; GVK’nın geçici 67. maddesine göre tevkif suretiyle vergiye tabi olan, istisna hadleri içinde kalan, beyanname verme sınırını aşmayan, indirim oranının birden büyük olması dolayısıyla beyanı gerekmeyen iratlar için yıllık beyanname verilmesi söz konusu değildir. Hatta, diğer gelir unsurları için beyanname verilmesi halinde de bu gelirlerin yıllık beyannameye dahil edilmesi söz konusu değildir. Şayet yıl içinde gelir vergisi tevkifatı yapılmış ise bu kesintiler nihai vergi olmaktadır.
Özetlemek gerekirse, 2025 yılında gerçek kişiler tarafından elde edilen menkul sermaye iratlarının;
- Bir kısmı GVK’nın geçici 67. maddesi kapsamında vergi kesintisine tabi tutulduğu için beyan edilmeyecek,
- Bir kısmı istisna hadleri içinde kaldığı için beyan edilmeyecek,
- Bir kısmı beyan edilecek gelir toplamının 330.000 TL’yi aşmaması nedeniyle beyan edilmeyecek,
- Bir kısmı vergi kesintisine ve istisnaya tabi olmadıkları için 18.000 TL’yi aşmaması halinde beyan edilmeyecek,
- Bir kısmı da indirim oranı uygulamasına tabi olup ancak 2025 yılı gelirlerine uygulanacak indirim oranının birden büyük çıkması halinde beyan edilmeyecektir.
Menkul sermaye iratları toplamının 2025 yılında 330.000 TL’yi aşıp aşmadığının tespitinde, indirim oranı ve istisna uygulanabilecek menkul sermaye iratlarının, indirim oranı ve istisna uygulandıktan sonra kalan kısımlarının dikkate alınması gerekmektedir.
3. Kar Payı Ödemelerinde Tevkifat ve Beyanname Verme Sınırı
Gerçek kişilerce, tam mükellef kurumlardan elde edilen ve Gelir Vergisi Kanunu kapsamında kar payı sayılan gelirler aşağıdaki gibidir;
• Her türlü hisse senetlerinin kar payları,
• İştirak hisselerinden doğan kazançlar,
• Kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kar payları (Yönetim ve denetim kurulları başkanı ve üyeleriyle tasfiye memurlarına bu sıfatları dolayısıyla ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler ücret sayılır.).
193 sayılı GVK’nın 22. Maddesinin üçüncü bendinde yer alan hükme göre; tam mükellef kurumlardan elde edilen, 75 inci maddenin ikinci fıkrasının (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde yazılı kâr paylarının yarısı gelir vergisinden müstesnadır. İstisna edilen tutar üzerinden 94 üncü madde uyarınca tevkifat yapılır ve tevkif edilen verginin tamamı, kâr payının yıllık beyanname ile beyan edilmesi durumunda yıllık beyanname üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edilir.
Yine 193 sayılı GVK’nın 86. Maddesine göre, 2025 yılında tevkif suretiyle vergilendirilmiş ve tutarı 330.000 TL’yi aşan menkul sermaye iratları için yıllık beyanname verilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, tam mükellef kurumlardan elde edilen ve yukarıda sayılan kar paylarının yarısı gelir vergisinden istisna olup, kalan tutar vergiye tabi gelir olarak dikkate alınacaktır. Beyana tabi başka gelirlerin bulunmaması halinde, vergiye tabi gelir 2025 yılında 330.000 TL’yi aşıyor ise beyan edilecektir. Bu tutarın altında kalan kar payları için yıllık beyanname verilmeyecektir.
Beyan edilen tutar üzerinden hesaplanan gelir vergisinden, karın dağıtımı aşamasında yapılan %15 (9286 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla 22.12.2024 tarihinden itibaren uygulanmak üzere) oranındaki vergi kesintisinin tamamı (istisnaya isabet eden kısım dahil) mahsup edilecek olup, mahsup sonrası kalan tutar genel hükümler çerçevesinde red ve iade edilecektir.
27/12/2023 tarihli ve 7491 sayılı Kanunla GVK’nın 22. Maddesinin dördüncü fıkrasında yapılan düzenlemeyle kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan anonim ve limited şirket niteliğindeki kurumlardan elde edilen yukarıda sayılan kar paylarının yarısı, bu kurumların ödenmiş sermayesinin en az %50’sine sahip olunması ve kar payının elde edildiği takvim yılına ilişkin yıllık gelir vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi şartıyla gelir vergisinden istisna olup, istisna düşüldükten sonra kalan tutar vergiye tabi gelir olarak dikkate alınarak yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilecektir.
Bilindiği üzere, 22.12.2024 tarihinde kar paylarındaki tevkifat oranı %10’dan %15’e çıkarılmıştır. 22.12.2024 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 21.12.2024 tarih ve 9286 sayılı Cumhurbaşkanı Kararına göre;
• Tam mükellef kurumlar tarafından; tam ve dar mükellef gerçek kişilere, vergiden muaf kurumlara, gelir ve kurumlar vergisi mükellefi olmayanlara ve gelir vergisinden muaf olan dar mükelleflere dağıtılan kâr paylarından,
• Tam mükellef kurumlar tarafından, Türkiye’de bir iş yeri veya daimî temsilci aracılığıyla kâr payı elde edenler hariç olmak üzere dar mükellef kurumlara veya kurumlar vergisinden muaf olan dar mükelleflere dağıtılan kâr paylarından,
• Yıllık veya özel beyanname veren dar mükellef kurumların, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancından, kurumlar vergisi düşüldükten sonra kalan kısımdan ana merkeze aktardıkları tutar üzerinden,
yapılan gelir/kurumlar vergisi stopaj oranı % 15’e çıkartılmıştır. Dolayısıyla, kâr dağıtımında, nakden veya hesaben ödemenin 22.12.2024 tarihinden sonra yapıldığı durumda %15 oranı uygulanmaktadır.
Öte yandan, kurumların 31/12/1998 ve daha önceki tarihlerde sona eren hesap dönemlerinde elde ettikleri kazançlarını dağıtmaları halinde, gerçek kişilerce elde edilen bu kar payları, tutarı ne olursa olsun yıllık beyanname ile beyan edilmeyecektir.
1/1/1999-31/12/2002 tarihleri arasında sona eren hesap dönemlerine ilişkin olup kurumlar vergisinden istisna edilmiş kazançlar ile GVK’nın geçici 61 inci maddesi kapsamında vergi kesintine tabi tutulmuş olan yatırım indirimi istisnasından yararlanan kazançların dağıtılması halinde, gerçek kişilerce elde edilen kar paylarının net tutarına elde edilen kar payının 1/9’u eklendikten sonra bulunan tutarın yarısı vergiye tabi gelir olarak dikkate alınacaktır. Beyan edilen tutarın 1/5’lik kısmı hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilecektir.
Menkul sermaye iratlarına ilişkin bildirim doldurulurken, sadece adi komandit şirketlerin komanditer ortakları, limited şirket ortakları ve anonim şirketlerin kurucu ortakları ile yönetim kurulu üyesi ortakları ödemiş oldukları Bağ-Kur primlerini elde edilen menkul sermaye iradı tutarıyla sınırlı olmak üzere indirebileceklerdir
Buna göre, tam mükellef kişiler tarafından 2025 takvim yılında elde edilen aşağıda yer alan kazanç ve iratlar için GVK2nın menkul sermaye iratlarında istisnaları düzenleyen 22. Maddesi ve yıllık beyanname verme sınırlarını belirleyen 86. Maddesine göre, Mart/2026 ayında yıllık beyanname verilmesi gerekmektedir.
- GVK’nın 22. maddesine eklenen 3. bent hükmüne göre; tam mükellef kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kar paylarının yarısı gelir vergisinden istisna olup, kalan tutar vergiye tabi gelir olarak dikkate alınmaktadır. (Beyana tabi başka gelirin bulunmaması halinde, elde edilen kar payının brüt tutarının yarısı 2025 yılı için 330.000 TL’yi aşıyorsa beyan edilecektir),
- GVK’nın 22. maddesine eklenen 3. bent hükmüne göre; tam mükellef kurumlardan elde edilen iştirak hisselerinden doğan kazançların yarısı gelir vergisinden istisna olup, kalan tutar vergiye tabi gelir olarak dikkate alınmaktadır (Beyana tabi başka gelirin bulunmaması halinde, elde edilen kar payının brüt tutarının yarısı 2025 yılı için 330.000 TL’yi aşıyorsa beyan edilecektir),
- GVK’nın 22. maddesine eklenen 4. bent hükmüne göre; kanuni ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan anonim ve limited şirket niteliğindeki kurumlardan elde edilen, GVK’nın 75 inci maddenin ikinci fıkrasının (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde yazılı kâr payının brüt tutarının yarısı gelir vergisinden istisna olup istisna düşüldükten sonra kalan tutarın tamamı beyan edilecektir (Bu kurumların ödenmiş sermayesinin en az %50’sine sahip olunması ve kâr payının elde edildiği takvim yılına ilişkin yıllık gelir vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihe kadar Türkiye’ye transfer edilmesi şartıyla gelir vergisinden müstesnadır. Bu şartların sağlanmaması nedeniyle istisnadan yararlanılmaması durumunda, GVK’nın 86/1-d maddesi gereğince 2025 yılı için 18.000 TL’yi aşması halinde tamamı beyan edilecektir),
• Yurt Dışındaki Kurumlardan Elde Edilen Kar Paylarında Yıllık Beyan Durumu