Mahmut ÇOLAK

İş kazası incelemeleri, haberdar olunan olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı ile işveren, sigortalı ve üçüncü kişilerin olayın meydana gelmesinde kast, kusur, bağışlanmaz kusur ile işverenin suç sayılır hareketi ile iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketinin bulunup bulunmadığı, diğer bir anlatımla; olayda taraf olanların sorumluluklarının tespiti amacıyla yapılmaktadır.
Şüpheli görülen ve tereddüt edilen olaylar ile Kuruma büyük mali yük getiren, ölüm ve maluliyetle sonuçlanan iş kazaları olaylarının soruşturmalarının yapılması icap etmektedir.
Meydana gelen bir olayın iş kazası sayılabilmesi için;
- Kazayı geçiren kişinin sigortalı sayılanlardan olması
- Sigortalının iş kazası ve meslek hastalığı sigortasına ilişkin hükümlere tabi olması
- Kazanın meydana gelmesi
- Kaza sonucu bedence veya ruhça engelli hâle gelmesi
- Kaza ile sonuç arasında uygun bir illiyet bağının bulunması
- Bu unsurların tamamının bir arada gerçekleşmesi ve olayın 5510 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin birinci fıkrasında sayılan hallerden birinde meydana gelmesi gerekir.
Personelin ikametleri için tahsis edilmiş olan lojmanlar, işin görüldüğü yerle birlikte aynı binada bulunsa dahi, işyeri sayılmaz. Bu sebeple, lojmanda vuku bulan intihar iş kazası değildir. (Yargıtay 9.H.D.’nin 21.10.1969 gün 7602 sayılı esas ve 1005 sayılı Kararı)
İşyeri sahasına demir aktaran vinçte işaretçi ve yükleyici olarak görev yapmakta olan (A) ve (B) isimli iki sigortalının, yükleme sırasında vincin ani hareketi sonucu kazaya maruz kaldıkları olayda;
- Bacağında parçalı kırık oluşan ve hastanede ameliyata alınırken aşırı dozda narkoz sonucu ölen (A) sigortalısı için, olay ile sonuç arasında uygun illiyet bağından söz edilemez.
- Karın bölgesine aldığı darbe dolayısıyla iç kanama geçiren ve sağlık görevlilerinin durumu geç fark etmelerinden ötürü kan kaydından ölen (B) sigortalısı için, olay ile sonuç arasında uygun illiyet bağı söz konusudur.
İşyerinde çalışırken güneş çarpması sonucu hastaneye kaldırılan ve tedaviye alınan sigortalının, hastanede tedavi görürken tam iyileştiği sırada kalp krizinden ölmesi, göğsüne dolanan ip dolayısıyla göğsü şişen madencinin, aylar sonra kronik kalp yetmezliğinden ölmesi, hallerinde uygun illiyet bağı bulunmamaktadır.
İş kazası incelemesinde;
a) Kazaya uğrayanın sigortalı sayılıp sayılmadığı (Sigortalı sayılmayanların uğradıkları kazaların iş kazası sayılması mümkün değildir.)
b) Olayın, 5510 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinde belirtilen hal ve durumdan birinde meydana gelip gelmediği ve meydana gelen olayın sigortalıyı, hemen veya sonradan bedence veya ruhça arızaya uğratıp uğratmadığı, (Kanunda hangi hal ve durumlarda meydana gelen olayların iş kazası sayılacağı belirlendiğinden, maddede öngörülmeyen bir olayı iş kazası olarak kabul etmek mümkün değildir.)
c) Olayda, insan vücudunun dıştan gelen bir müdahale sonucunda zarar görmesi, vücut bütünlüğünün ihlali veya ölüm durumlarının ortaya çıkıp çıkmadığı, (Bir iş kazasından söz edebilmek için, sigortalının karşılaştığı olay nedeniyle hemen veya sonradan, bedensel veya ruhsal bir arızaya maruz kalmış olması veya olay sonucu sigortalının yaşamını yitirmesi gerekir.)
d) Meydana gelen olay ile ortaya çıkan sonuç (uğranılan zarar) arasında uygun illiyet bağının, başka bir ifadeyle, neden-sonuç arasında bir bağın olup olmadığı, (Eğer sigortalının uğradığı zarar, olayların doğal akışına göre, faaliyetin beklenilmeyecek bir sonucu ise, bu durumda uygun illiyet bağından söz edilemez.)
e) Kazaya maruz kalanın sigortalılık bildiriminin Kuruma yasal süresinde yapılıp yapılmadığı,
f) İş kazasının, Kanunda, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde ve 2016/21 sayılı Genelgenin 1.1.3. maddesinde belirtilen sürelerde Kuruma bildirilip bildirilmediği,
g) İş kazasının, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelip gelmediği, işverenin kusur durumu,
h) İş kazasının, sigortalının kendi kastı veya kusuru nedeniyle meydana gelip gelmediği, kazalının kusur durumu,
ı) İş kazasının, üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelip gelmediği,
i) Sigortalının kendisinden kaynaklanan sebeplerle tedavi süresinin uzaması veya iş göremezliğinin artmasının söz konusu olup olmadığı,
j) İşverenin, iş kazasına uğrayan sigortalıya, Kurumca işe el konuncaya kadar, sağlık durumunun gerektirdiği sağlık yardımlarını yapıp yapmadığı, (Sağlık yardımlarının zamanında yapılmaması veya geciktirilmesi nedeniyle sigortalının tedavi süresinin uzaması, malul kalması veya malullük derecesinin artması durumlarında, işverenin Kurumun bu yüzden uğrayacağı tüm zararları karşılaması gerekmektedir. Sigortalının tedavi süresinin uzaması, malul kalması veya malullük oranlarının artması hususlarının tespiti, Kurumun ilgili uzman hekim veya Sağlık Kurulu raporu ile belgelenmesi durumunda işveren sorumlu tutulabilecektir.)
k) İş kazası sayılan hallerde, bu sigorta kolundan yapılacak yardımlara esas olmak üzere sigortalının günlük kazancı,
hususlarına ilişkin tespitlerin yapılması gerekir.