Kubilay TÜRKŞEN 

VUK’un 313. maddesine göre işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle 269. madde gereğince gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin, alet, edevat, mefruşat ve sinema filmlerinin VUK hükümlerine göre tespit edilen değerlerinin yine VUK hükümlerine göre yok edilmesi amortisman konusunu oluşturur.Amortismana tabi tutulacak değer esas olarak, amortisman konusu iktisadi kıymetlerin maliyet bedelidir.

VUK’un 262. maddesine göre maliyet bedeli, iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veya değerinin arttırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri bilimum giderlerin toplamı olup, Kanunun 270. maddesinde de gayrimenkullerde maliyet bedeline giren giderlere ilişkin hükümlere yer verilmiştir.

Bir iktisadi kıymetin amortismana tabi tutulabilmesi için, işletmenin aktifinde kayıtlı olması, kullanıma hazır halde bulunması, işletmede bir yıldan fazla kullanılması, yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunması gerekmektedir.

Amortisman ayrılmasına başlanabilmesi için amortismana tabi iktisadi kıymetin aktife girmesi ve kullanılmaya hazır hale gelmesi gerekmektedir. Aktife girme kavramı ile bir iktisadi kıymetin iktisap edilerek defter kayıtlarına geçirilmesi, değerleme gününde envantere dahil olması ve kullanılmaya hazır bulundurulması kastedilmektedir.

5024 sayılı Kanunla Vergi Usul Kanunu’nun 315. maddesinde yapılan değişiklikle, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin itfasında faydalı ömürlerinin dikkate alınması ve amortisman oranlarının da bu esasa göre Maliye Bakanlığınca belirlenmesi uygulamasına geçilmiştir. Bu değişiklikten sonra Maliye Bakanlığı amortisman oranlarını iktisadi kıymetlerin faydalı ömürlerine göre belirlediği için amortisman uygulamasının faydalı ömür olarak belirlenen süre içinde tamamlanması gerekmektedir. Her yılın amortismanı ancak o yıla ait değerlemede dikkate alınır ve amortismanın herhangi bir yıl ayrılmamasından veya ilk uygulanan nispetten düşük bir hadle yapılmasından dolayı amortisman süresi uzatılamaz

Bu yazıda vergi matrahı olan mali karın tespiti yönünden amortisman uygulamasında özellik arz eden hususlar ele alınmıştır.

ÖZELLİK ARZ EDEN HUSUSLAR

Amortisman uygulamasında aşağıdaki hallerdeki uygulamalar özellik arz eder.

• Gayrimenkullerin ve gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin finansmanında kullanılan kredilere ilişkin faiz giderleri ile kur farklarının, aktifleştirme tarihine kadar olan kısmının maliyete intikal ettirilmesi gerekmektedir. Aktifleştirildikten sonraki döneme ilişkin olanların ise doğrudan gider yazılması veya maliyete intikal ettirilmek suretiyle amortismana tabi tutulması mümkün bulunmaktadır. Ancak bu konuda ilk yıl yapılan tercih daha sonraki yıllarda değiştirilememektedir. Amortismana tabi iktisadi kıymet aktifleştirildikten sonra ortaya çıkan finansman giderlerinin maliyet bedeline eklenmesi tercih edilirse, aktifleştirme sırasında oluşan maliyet bedeli de değişmektedir. Aktifleştirme döneminden sonra maliyet bedeline eklenen finansman giderleri iktisadi kıymetin kalan faydalı ömrüne göre itfa edilir. Ancak iktisadi kıymetin faydalı ömrü bittikten sonra ödenen kredi faizleri gider olarak, kur farkları da kambiyo karı veya zararı olarak kayda alınır (GİB Konya Vergi Dairesi Başkanlığının 27.04.2016 tarih ve 48349025-105[262-3680]-21689 sayılı Özelgesi).
• VUK’un mükerrer 298. maddesi uyarınca, kazançlarını bilanço esasına göre tespit eden gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri; mali tablolarda yer alan parasal olmayan kıymetlerini, fiyat endeksindeki artışın, içinde bulunulan dönem dahil son üç hesap döneminde %100'den ve içinde bulunulan hesap döneminde % 10'dan fazla olması halinde enflasyon düzeltmesine tabi tutmak zorundadır. Bu kapsamda amortisman tabi iktisadi kıymetlerden enflasyon düzeltmesine tabi tutulacak kalemler arasında bulunmaktadır. Enflasyon düzeltmesi yapılırken, hem amortismana tabi iktisadi kıymetlerin düzeltmeye esas olacak değerleri hem de birikmiş amortismanlarının tutarı güncellenmekte ve amortisman güncellenmiş değer üzerinden ayrılarak mali kar tespit edilmektedir.